mag het ook exotisch?

Globalisering is van alle tijden. Ook het gezeul met planten en dieren naar andere plaatsen dan waar ze van nature voorkomen hoort daar van oudsher bij. Zowel omwille van het behouden van het thuisgevoel als omwille van economische of esthetische redenen verspreiden we enthousiast planten en dieren over de hele planeet. Soms gebeurt het ook onbewust, als soorten meeliften met schepen of gebruik maken van nieuwe verbindingen die door de mens zijn aangelegd (het Rijn-Donaukanaal b.v.).

In de meeste gevallen blijven de exoten beperkt tot de omgeving waar ze geïntroduceerd werden, maar soms ‘ontsnappen’ ze en dan kan het grondig fout lopen. Over de hele wereld zijn er voorbeelden legio. Wasberen, Aziatische lieveheersbeestjes, muntjakken, Zuid-Amerikaanse waterplanten, Chinese wolhandkrabben, Canadese ganzen en ga zo maar door …  allemaal zijn ze door toedoen van de mens tot bij ons geraakt. Ook aan de andere kant van de wereldbol kennen ze het probleem, als soorten die voor ons doodgewoon zijn daar plots oncontroleerbare pestsoorten worden die er grote ecologische én economische schade veroorzaken: denk maar aan het konijn in Australië , of de driehoeksmossel en onze gewone kattenstaart in de Verenigde staten bijvoorbeeld.

Concurrentieel hebben exoten vaak een streepje voor in hun nieuwe omgeving: omdat ze er (nog) geen of slechts beperkte ecologische banden hebben, hebben ze ook geen last van ‘regulatie’. Ze worden niet of amper door andere soorten opgegeten, en kennen geen ziektes of andere beperkingen. Als ze ergens een gaatje vinden kunnen ze dat snel vullen en ongeremd uitbreiden.

Als mensen hebben we het exoten-principe al vaak toegepast om er zelf winst uit te kunnen halen: als je exotische kamerplanten in huis hebt zal je ook al gemerkt hebben dat die over het algemeen beter bestand lijken tegen ‘aantastingen’ zoals insectenvraat of beschimmeling. Op grotere schaal wordt van dat mechanisme ook handig gebruik gemaakt: denk maar aan de uitgestrekte bananen-, koffie- of palmolieplantages, die vrijwel allemaal gelegen zijn in gebieden waar de aangeplante soort niet van nature voorkomt.

Voor de mens zijn er dus voor- en nadelen aan exoten.

Ecologisch zijn het echter vooral de nadelen die doorwegen.  De aanwezigheid en ongeremde uitbreiding van invasieve exoten gaat ten koste van inheemse soorten, waarvan de populaties wél gereguleerd worden. Invasieve exoten nemen dus rechtstreeks plaats in van andere soorten, én omdat ze niet ingebed zijn in een ecologisch netwerk dragen ze niet of maar heel beperkt bij tot de biodiversiteit. Dubbel verlies dus. Na habitatverlies wordt de verdringing door exoten wereldwijd beschouwd als de tweede belangrijkste oorzaak van biodiversiteitsverlies!

Bestrijding van invasieve soorten (vaak noodzakelijk omdat ze ook zware economische kosten met zich meebrengen) kost bovendien handenvol geld, of brengt andere (milieu)problemen met zich mee. Als ze niet volledig teruggedrongen kunnen worden, wordt het beheer ervan ook een blijvende kost.  In de Verenigde Staten werd de jaarlijkse kostprijs voor het bestrijden van invasieve exoten in 2005 geraamd op 120 miljard dollar ! Het zou interessant zijn daar de economische opbrengst van exoten tegenover te zetten.

In Vlaanderen geeft de website van het Invexo-project meer achtergrond bij een aantal probleemsoorten, en ook tips voor zaken die je zelf kan doen. Op de exotenpagina van waarnemingen.be kan je ook zelf meldingen ingeven.

Nog een laatste bedenking: zonder ecologische banden kunnen exoten ook niet genieten van de vele, vaak essentiële voordelen die die met zich meebrengen (zoals het voorkomen van mycorhizza, bestuiving door insecten enz.). Dat zou mogelijk een reden kunnen zijn dat er slechts een beperkt deel exoten kán ontsnappen: zonder die ecologische banden halen ze het gewoon niet, of is de concurrentiekracht te gering ten opzichte van de inheemse soorten. Er zijn echter aanwijzingen dat de kans op ontsnappen fors toeneemt naarmate een soort langer in een gebied aanwezig is …

Voor vragen of advies rond het voorkomen of bestrijden van exoten kan u altijd vrijblijvend contact opnemen.